Mr Safit Zeqiri
A e favorizon sistemi aktual zgjedhor, i cili e ndan Maqedoninë e Veriut në gjashtë njësi zgjedhore, hapur partitë e mëdha në dëm të atyre më të vogla, të cilat tash kërkojnë kalimin në një sistem me një njësi zgjedhore? Ende nuk mund të konfirmohet me siguri se cilës palë i shkaktohet më shumë dëm. Një njësi zgjedhore nënkupton njësi themelore zgjedhore në të cilën organizohen zgjedhjet parlamentare, ku votuesit kanë të drejtë të zgjedhin parti dhe kandidat për deputet apo përfaqësues në Kuvendin ligjvënës, me lista të hapura apo të mbyllura. Në sistemet me lista të mbyllura, votuesit nuk kanë ndikim mbi kandidatët që i propozon partia, ndërsa në sistemet me lista të hapura, votuesit mund të votojnë për listën e partisë dhe gjithashtu të ndikojnë në renditjen e kandidatëve që do të marrin mandate. Për një njësi zgjedhore rekomandohet përdorimi i sistemit me lista të hapura dhe me një prag zgjedhor, ku votuesit do të mund të votojnë për kandidatin që besojnë se do t’i përmbushë premtimet nga programi politik. Pragu mesatar zgjedhor në vendet evropiane është pak më i ulët se 4%, dhe vetëm pesë vende kanë prag mbi 5%: Turqia (10%), Lihtenshtajni (8%), Rusia (7%), Gjeorgjia (7%) dhe Moldavia (6%). Marrëdhënia mes një pragu të lartë zgjedhor dhe zhvillimit të demokracisë është diskutuar dhe analizuar prej kohësh, ku është vërejtur një lidhje shkak-pasojë mes pragut dhe cilësisë së demokracisë. Prandaj, sipas Rezolutës 1547 të Këshillit të Evropës nga viti 2007, u rekomandohet demokracive të mos kenë prag më të lartë se 3% në zgjedhjet parlamentare, me qëllim të përfaqësimit sa më gjithëpërfshirës të mendimeve. Sipas kësaj rezolute, përjashtimi i grupeve të ndryshme qytetare nga e drejta për përfaqësim politik përmes një pragu të lartë është i dëmshëm për demokracinë. Është e domosdoshme të gjendet një ekuilibër ndërmjet përfaqësimit të qytetarëve dhe efikasitetit të punës në parlament apo qeveri – dhe pragu prej 3% konsiderohet si ideal në këtë aspekt. Cili përqindje pragu do t’i kënaqte partitë politike në Maqedoninë e Veriut – 2% apo “pragu ideal” prej 3% – mbetet të dakordohet ndërmjet partive politike, duke marrë parasysh edhe rezultatet e regjistrimit të popullsisë së vitit 2021. Për t’iu afruar sa më shumë “pragut ideal”, në vendet me një njësi zgjedhore bëhen ndryshime periodike në kufijtë e pragut. Por, në përgjithësi, nëse vendoset ndryshimi i sistemit zgjedhor, ky prag konsiderohet si më i përshtatshmi edhe për kandidatët e pavarur, të cilët mund ta kalojnë pragun dhe të bashkëpunojnë me fituesin për formimin e një shumice dhe për të kërkuar më shumë se vetëm një vend në parlament. Organet e partive politike ende nuk janë deklaruar seriozisht për idenë e një njësie të vetme zgjedhore në Republikën e Maqedonisë së Veriut. Kjo nënkupton mungesë transparence ndaj opinionit publik, përveç disa deklaratave sporadike nga liderët partiakë që përmendin mundësinë e ndryshimit të sistemit zgjedhor, zakonisht si përgjigje ndaj pyetjeve të gazetarëve. Nga ana tjetër, kjo mund të bëhet një çështje interesante në kontekstin e demokracisë brendapartiake, pasi nominimet për kandidatët për deputet mund të rrezikojnë udhëheqjen e partive të mëdha, me rrezik për ndarje dhe formimin e partive të reja. Hipotetikisht, mund të ketë një rritje të konkurrencës politike, e cila do të ndikonte drejtpërdrejt në rritjen e cilësisë së përfaqësimit politik dhe në forcimin e debatit të brendshëm brenda partive ekzistuese, të mëdha dhe të vogla, në zgjedhjen e kandidatëve të mirë për Kuvend. Është e kuptueshme se rritja e konkurrencës politike jo vetëm që përmirëson cilësinë e ofertës politike ndaj publikut, por gjithashtu rrit pjesëmarrjen qytetare në politikë. Ekzistojnë studime konkrete që dëshmojnë se sistemi proporcional kombëtar me prag të ulët është më i përshtatshëm për rritjen e pjesëmarrjes në zgjedhje – diçka që mund të motivojë qytetarët të dalin në votime. Sipas disa statistikave, pjesëmarrja e votuesve në Republikën e Maqedonisë së Veriut është ulur ndjeshëm në dekadën e fundit. Me pak fjalë, llogaritjen për përfitimet e sistemit me një njësi zgjedhore do ta presim nga organet e partive politike, të cilat duhet të artikulojnë këtë ide në mënyrë të qartë – përmes debatit publik dhe respektimit të mendimit të qytetarëve.
