Memedali Jusufi
Ka ardhe koha per nje kodeks te ri shoqëror midis besimit dhe dijes, i cili do tё bartej nё qendër tё shtetit sekular, dhe e cila do t’i shёrbente vetëdijes sё forcimit të shtetit qytetar. Pra që do tё ndёrtohej mbi bazё te koncenzusit civilizuese të pranimit të dallimeve nga të dyja palet, ajo lindje edhe ajo perendim. Me krijimin e botes multipolare viz a vi asaj nje polare lirishte mund te thuhet se ka ardhe koha per nje kodeks te ri civilizues te cilin Dejvid Kapllan e shikon në vendosjen e të ashtuquajturës ” transverzale të mencurisё” gjuhë të përbashkët të dijese dhe të besimit, për t’i ikur determinimeve të njëanshme, tё zakonshme per shekullin qe e lame pas . Mund te thuhet se kjo do te zbusё epideminё e atyre që imponojnë realitetin kolektiv tё bindjeve tona që ne i kemi. Per krijimin e nje vizioni te ri vertet duhet mencuri e madhe..
Mençuria është aftësia për të kuptuar dhe përdorur informacionin për të marrë vendimet më të mira të mundshme. Mençuria është rezultat i kombinimit të inteligjencës, përvojës dhe gjykimit të mirë.Koncepti i mençurisë është rezultat i zbatimit të njohurive në jetë. Është një cilësi që fitohet përmes përvojës dhe studimit dhe që i lejon njerëzit të marrin vendime të sakta në situata të vështira. Njohuria, nga ana e saj, është tërësia e informacionit të mësuar për një temë të caktuar. Mund të merret përmes leximit, studimit ose kërkimit.Ka shumë arsye pse mençuria dhe dituria janë të rëndësishme. Mençuria na lejon të marrim vendime më të mira në jetë, ndërsa njohuria na jep aftësinë për të kuptuar botën që na rrethon. Mençuria është gjithashtu e nevojshme për të kuptuar njerëzit e tjerë dhe për të jetuar një jetë kuptimplote dhe përmbushëse. Së fundi, dija është fuqi dhe mund të na ndihmojë të arrijmë qëllimet tona dhe të përmirësojmë jetën tonë.Liria e mendimit, ndërgjegjes dhe besimit është një drejtë themelore e njeriut, e cila përveç se ka rëndësi të madhe për jetën e një individi, ka rëndësi gjithashtu të jashtëzakonshme për shoqërinë në përgjithësi. Kjo e drejtë përfshin një gamë të gjerë të mendimeve dhe besimeve dhe në këtë mënyrë paraqet një burim të pluralizmit i cili është pjesë përbërëse e demokracisë.
Duke marrë parasysh se në mbarë botën është i pranishëm një diversitet i madh i mendimeve dhe besimeve fetare dhe jofetare, garantimi i lirisë së çdo feje dhe besimi përbën një sfidë për çdo shoqëri demokratike. Të gjitha fetë dhe besimet e ndryshme duhet të bashkëjetojnë të liria, ndaj edhe garantimi dhe mbrojtja e duhur për këto liri është nevojë e kohës për të shmangur konflikte që mund të lindin si pasojë e pranisë së shumëllojshmërisë në shoqëri. Duke patur parasysh sa më lart është e domosdoshme që jo vetëm të parashikohen dhe krijohen standarde, parime, institucione dhe mekanizma të aktuara në lidhje me mbrojtjen e të drejtave të garantuara me lirinë e mendimit, ndërgjegjes dhe fesë, por gjithashtu të parashikohen edhe rastet e kufizimit të këtyre të drejtave kur është e domosdoshme të kufizohen dhe të përligjen me akte normativet përkatëse.Lidhja mes besimit, dijes e ngre qytetarin në pozita të larta. Edukata e dijes dhe e veprave është me e rëndësishme se dija mbi definicionet e sakta .
