Rreth dy të tretat e të rinjve tashmë përdorin programe të inteligjencës artificiale (IA) për të mësuar, për të shkruar tekste apo për të kërkuar informacione. Por pyetja kryesore mbetet: a është sistemi arsimor gati për këtë transformim teknologjik?
Në një klasë në Kriva Palankë, mësuesi Dobri Jovevski përgatit orën e matematikës duke përdorur mjete të inteligjencës artificiale. Brenda pak minutash, ai gjeneron ushtrime të përshtatura për nxënës me nivele të ndryshme njohurish.
“Inteligjenca artificiale mund ta përmirësojë realisht arsimin, nëse përdoret me mençuri dhe me qëllim të qartë pedagogjik”, thotë ai, duke shtuar se teknologjia e ndihmon të përgatisë më shpejt materiale dhe të përshtatë mësimin sipas nevojave të nxënësve.
Një revolucion i ri digjital
Ekspertët paralajmërojnë se inteligjenca artificiale gjenerative nuk është thjesht një teknologji tjetër, por një fazë e re transformimi.
Sipas UNESCO, kjo teknologji mund të tejkalojë ndikimin e kompjuterëve, internetit dhe rrjeteve sociale, pasi për herë të parë makinat janë në gjendje të gjenerojnë tekste dhe përgjigje që i ngjajnë komunikimit njerëzor.
Studentët tashmë e përdorin
Ndërkohë që institucionet arsimore ende debatojnë, studentët e kanë përqafuar tashmë këtë teknologji. Sipas një ankete të platformës “Studentaria”, rreth 85% e studentëve përdorin çdo ditë mjete të IA për të mësuar, përgatitur punime apo për të kuptuar tema të ndërlikuara.
Këto mjete, sipas ekspertëve, nuk e zëvendësojnë punën e studentëve, por e bëjnë procesin e të nxënit më interaktiv dhe më efikas.
Mësuesit mes entuziazmit dhe skepticizmit
Përdorimi i IA po rritet edhe te mësuesit. Në vende si Estonia, më shumë se gjysma e tyre tashmë e përdorin në punën e përditshme, ndërsa në Francë shumica e profesorëve universitarë kanë eksperimentuar me të.
Megjithatë, qëndrimet janë të ndara. Disa mësues e ndalojnë përdorimin e IA për shkak të frikës nga plagjiatura dhe rënia e mendimit kritik, ndërsa të tjerë e shohin si mundësi për inovacion.
Profesorja Mirjana Pantiq nga Pace University thekson se rreziku më i madh është që studentët të mbështeten tepër në teknologji dhe të humbasin aftësinë për të menduar në mënyrë kritike.
Roli i ri i mësuesit
Institucionet arsimore në rajon theksojnë se inteligjenca artificiale duhet të jetë një mjet ndihmës, jo zëvendësim për mësuesin.
Ajo mund të ndihmojë në krijimin e materialeve, testeve dhe aktiviteteve interaktive, duke e bërë mësimin më tërheqës. Por në thelb, roli i mësuesit mbetet kyç.
Njëkohësisht theksohet nevoja për “alfabetizëm në IA”, që nënkupton aftësinë e nxënësve për të verifikuar informacionet dhe për të përdorur teknologjinë në mënyrë të përgjegjshme.
Ballkani ende në fillim
Në krahasim me vendet perëndimore, Ballkani është ende në fazat fillestare të këtij transformimi. Sipas profesorit Kiril Barbareev nga Universiteti “Goce Delçev”, rajoni ka potencial, por përballet me sfida si infrastruktura e kufizuar dhe mungesa e trajnimeve për mësuesit.
Ndër vendet e rajonit, Serbia konsiderohet më e avancuara, pasi IA tashmë është pjesë e programeve shkollore. Ndërkohë, në North Macedonia, iniciativat ekzistojnë, por mungon një strategji e qartë kombëtare për integrimin e IA në arsim.
Rreziqet që nuk duhen injoruar
Si çdo teknologji, edhe IA sjell rreziqe: plagjiaturë, dezinformim, paragjykime dhe probleme me privatësinë. Sipas OECD, ekziston edhe fenomeni i njohur si “efekti i patericës”, kur nxënësit mbështeten tepër në teknologji dhe humbasin kuptimin e thellë të materialit.
Prandaj, organizatat ndërkombëtare bëjnë thirrje për një qasje të kujdesshme dhe të balancuar.
Faktori njerëzor mbetet thelbësor
Pavarësisht zhvillimeve teknologjike, ekspertët theksojnë se arsimi mbetet një proces njerëzor.
“Inteligjenca artificiale nuk do ta zëvendësojë mësuesin, por do ta ndryshojë rolin e tij”, theksojnë ekspertët.
Në fund, mesazhi është i qartë: inteligjenca artificiale duhet të përdoret si asistente në mësim, jo si “autopilot”.
